Hindistan, akıllı telefonlar ve dijital uygulamalar devreye girmeden çok önce, dünyanın en büyük istatistiksel çalışmalarından biri olan nüfus sayımına vatandaşları katmak için geniş posta ağına başvuruyordu. Bugün, Hindistan 16. nüfus sayımına hazırlanırken — bu, ülkenin 1947’de bağımsızlığını kazanmasından sonraki sekizinci sayım olacak — yeni bir sergi, halkı ulusal nüfus sayımına katılmaya teşvik etmek amacıyla kullanılan pul, posta damgası ve mektupları yeniden gözler önüne seriyor. Ekonomi profesörü Vikas Kumar tarafından hazırlanan bu sergi, Hindistan’ın bağımsızlık sonrası dönemde posta sisteminin nasıl beklenmedik bir ulus inşa etme aracı haline dönüştüğünü araştırıyor.
Bağımsızlık sonrası Hindistan’ın güvenilir demografik verilere acil ihtiyacı vardı. Bu veriler, evrensel yetişkin oy hakkına dayanan seçimlerin düzenlenmesi ve planlı bir ekonominin kurulması için gerekliydi. Nüfus sayımının, yeni cumhuriyetin siyasi ve ekonomik yapısı için kritik önemde olduğu düşünüldüğünden, Kurucu Meclis, anayasa tamamlanmadan önce 1948 yılında Nüfus Sayımı Yasası’nı kabul etti. Ocak 1951’de, Nandikotkur’dan gönderilen ve birkaç gün sonra Madras’a (günümüzdeki adıyla Chennai) ulaşan bir zarf, Hindistan’ın bağımsızlık sonrası ilk nüfus sayımını tanıtan en eski çift dilli posta damgalarından birini taşıyordu. Bu damga üzerinde, Hintçe ve İngilizce olarak “Hindistan Nüfus Sayımı, Şubat 1951” ifadeleri yer almakta ve üç kişilik bir aile figürü bulunmaktaydı.
Ocak 1961’de Assam eyaletinden gönderilen bir iç posta mektup kartında, Hindistanlıları “Kendinizi ve ailenizi saydırın” çağrısıyla nüfus sayımına katılmaya teşvik eden bir posta damgası yer aldı. Bu damga, vatandaşlardan arkadaşlarını da benzer bir şekilde davet etmelerini istiyordu. Bu uygulama, günlük postaların halkı harekete geçiren bir araca dönüşmesine olanak tanıyan ulusal bir posta kampanyasının parçasıydı. Şubat 2001’de Dausa’dan Jaipur’a gönderilen bir kartpostal ise, Hindistanlılara kendileri ve aileleri hakkında bilgileri “hiç tereddüt etmeden” paylaşmaları için bir çağrı yapıyordu. Bu mesaj, nüfus sayımının yalnızca insanları saymakla kalmayıp, aynı zamanda vatandaşları bilgilerini devletle paylaşmaları konusunda ikna etmeye dayandığını gösteriyordu.
Ancak hükümetin önünde iki temel sorun vardı: İnsanları nüfus sayımına katılmaya nasıl ikna edecekti ve ülkenin geniş, yoksul ve büyük ölçüde kırsal bölgelerine yayılmış sayım görevlileriyle yetkililer arasındaki iletişimi nasıl oluşturacaktı? Güven meselesi özellikle kritik bir konuydu. Sömürge döneminde yapılan 1931 ve 1941 nüfus sayımları bazı bölgelerde boykot edilmiş, ayrıca 1941 sayımı sırasında Pencap ve Bengal’de dini topluluklarla ilgili verilerin manipüle edildiğine dair ciddi iddialar ortaya atılmıştı. Bu nedenle, kamuoyunu bilgilendirme çalışmaları, bağımsız Hindistan’ın ilk nüfus sayımının meşruiyeti açısından son derece önemliydi. Bu noktada, posta teşkilatı devreye girdi.
Birkaç on yıl öncesine kadar, posta idaresi, Hindistan devletinin elindeki en büyük ve en bütünleşik iletişim ağıydı. 1971 yılında, nüfus sayımının 100. yıl dönümünü kutlamak amacıyla üç milyon hatıra pulu basıldı. Bu pullarda, 100 rakamının içine yerleştirilmiş insan yüzleri aracılığıyla ülkenin çeşitliliği vurgulanıyordu. İlk gün zarflarında ise, nüfus sayımına ait görseller ve Hindistanlıları dünyanın en büyük sayım çalışmalarından birine katılmaya davet eden sloganlı posta damgaları kullanıldı. 2011 Nüfus Sayımı için çıkarılan hatıra pullarında, el ele tutuşan aileler ve daha birçok farklı figür ile Hindistan’ın toplumsal dokusu gözler önüne serildi.
